Công cụ · Phân biệt

Đá quý xử lý và tổng hợp: phát hiện được không

Bảng này tập hợp 36 cách xử lý và loại đá tổng hợp đã được ghi ở chín trang chi tiết. Xử lý là những can thiệp làm viên đá đẹp hơn, như nung nóng hay lấp khe nứt; đá tổng hợp là đá làm trong phòng thí nghiệm nhưng có thành phần giống đá tự nhiên. Cột "Phát hiện" là phần tóm tắt của trang này, dựa trên mô tả của các phòng giám định, còn nguồn cho từng dòng nằm ở trang chi tiết của loại đá đó.

Tóm tắt

36 dòng, bốn mức phát hiện

13dòng mà dùng kính lúp hoặc kính hiển vi thường là đã thấy được dấu hiệu.
15dòng cần thiết bị của phòng giám định, như máy đo quang phổ (xem đá hấp thụ ánh sáng ra sao) hay phân tích hóa học.
7dòng khó đến mức có khi phòng giám định cũng không kết luận được.
1dòng mà trang chi tiết chưa có nguồn mô tả dấu hiệu.
Bảng

Mười loại đá, từng cách xử lý

Bấm vào tên loại đá để mở phần phân biệt ở trang chi tiết, nơi có cách đọc giấy giám định và số tham chiếu cho từng ý.

Loại đáXử lý hoặc đá tổng hợpNhómMức phổ biếnPhát hiệnDấu hiệu, theo trang chi tiết
RubyNung nhiệtXử lýPhần lớn ruby trên thị trườngKhó, có khi không kết luận đượcBao thể bị biến đổi, tơ rutile như bị nuốt dần. Nung ở nhiệt thấp rất khó nhận ra, và hai phòng giám định có thể kết luận khác nhau.
Lấp thủy tinh chìXử lýTràn thị trường từ năm 2004, giá rất thấpKính phóng đại thường thấyÁnh lóe xanh và cam khi xoay đá, bọt khí dẹt trong khe nứt.
Khuếch tánXử lýCrom từ đầu thập niên 1990, beryllium từ đầu những năm 2000Cần thiết bị phòng giám địnhNhiều viên nhận ra bằng kiểm tra thông thường; một số cần máy phân tích hóa học.
Tổng hợp nung chảyTổng hợpCách làm phổ biến nhấtKính phóng đại thường thấyVạch tăng trưởng cong, bọt khí tròn.
Tổng hợp dung môiTổng hợpÍt gặp hơn nung chảyCần thiết bị phòng giám địnhVân tay chứa dung môi, mảnh bạch kim; có chồng lấn với đá tự nhiên.
Tổng hợp thủy nhiệtTổng hợpChưa có số liệuKhó, có khi không kết luận đượcGIA gọi đây là thách thức nhận dạng đáng kể.
SapphireNung nhiệtXử lýRất phổ biếnKhó, có khi không kết luận đượcBao thể bị biến đổi, màu loang lổ ở đá lam. Nung nhiệt thấp rất khó nhận ra, nhất là ở sapphire hồng ánh tím.
Khuếch tán titanXử lýChưa có số liệuKính phóng đại thường thấyMàu đậm dọc các cạnh giác, viền nổi rõ khi ngâm trong chất lỏng.
Khuếch tán berylliumXử lýVấn đề lớn của ngành từ đầu những năm 2000Cần thiết bị phòng giám địnhNhiều viên nhận ra bằng kiểm tra thông thường; một số cần phân tích hóa học bằng khối phổ.
Tổng hợp nung chảyTổng hợpCách làm phổ biến nhấtKính phóng đại thường thấyVạch tăng trưởng hoặc dải màu cong, bọt khí.
Tổng hợp dung môi, kéo tinh thể, thủy nhiệtTổng hợpChưa có số liệuCần thiết bị phòng giám địnhSapphire dung môi có thể chứa kim và phiến bạch kim. GIA nhận xét nhóm này thay thế đá tự nhiên rất thuyết phục.
SpinelNung nhiệtXử lýÍt gặpCần thiết bị phòng giám địnhĐộ rộng của một vạch phổ Raman, hoặc phổ phát quang của crom.
Lấp khe nứtXử lýTrong số ít cách xử lý spinel, đây là cách dễ gặp nhấtKính phóng đại thường thấyVân hình cành cây trong khe chứa dầu; phổ hồng ngoại và Raman xác nhận.
Tổng hợp nung chảyTổng hợpRất phổ biến, thường bán dưới tên loại đá khácCần thiết bị phòng giám địnhChiết suất 1,728 so với 1,718 ở đá tự nhiên, khúc xạ kép dị thường mạnh, chuỗi bọt khí (mô tả cho spinel lam cô-ban).
Tổng hợp dung môiTổng hợpCó trên thị trường; SSEF báo động năm 2008 và 2019Cần thiết bị phòng giám địnhPhép thử thông thường không giúp được. Hạt dung môi hoặc bao thể kim loại nếu còn; nếu không thì phải phân tích hóa học.
EmeraldLấp khe bằng dầu, sáp, nhựa không màuXử lýRất phổ biến; có ước tính từ 90% trở lênCần thiết bị phòng giám địnhÁnh lóe màu khi xoay đá với một số chất lấp. Phòng giám định ghi mức độ lấp, không chỉ có hoặc không.
Nhuộm hoặc chất lấp có màuXử lýChưa có số liệuCần thiết bị phòng giám địnhGiấy giám định ghi rõ có chất lấp màu.
Gắn bằng polymer cứngXử lýChưa có số liệuCần thiết bị phòng giám địnhNhựa dán các mảnh đá lại với nhau; giấy có thể ghi là sản phẩm chế tạo.
Tổng hợp dung môiTổng hợpCó từ cuối thập niên 1930Cần thiết bị phòng giám địnhKhe nứt lành còn giữ dung môi, mảnh bạch kim; phổ hồng ngoại không có vạch của nước.
Tổng hợp thủy nhiệtTổng hợpCó từ năm 1960Cần thiết bị phòng giám địnhVân tăng trưởng hình chữ V, bao thể hình đầu đinh.
GarnetLấp khe nứtXử lýHiếm; thập niên 1990 chỉ có một ca được báo cáoKính phóng đại thường thấyDấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp.
Nung demantoidXử lýĐược cho là làm thường xuyên với demantoid NgaKhó, có khi không kết luận đượcNgoài bao thể bị biến đổi ở một số viên, chưa có cách phát hiện đo được.
Garnet tổng hợp (như YAG)Tổng hợpChưa có số liệuChưa có nguồnYAG rất tinh khiết, ít hoặc không có bao thể. Trang chi tiết chưa có nguồn mô tả cách tách khỏi garnet tự nhiên.
PeridotLấp khe nứtXử lýCó thể gặpKính phóng đại thường thấyDấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp.
Phủ màng mỏngXử lýGhi nhận năm 2010Khó, có khi không kết luận đượcRất khó, đôi khi không thể xác định lớp phủ có trên viên đá hay không.
AmethystNung nhiệtXử lýCách xử lý phổ biến nhấtKhó, có khi không kết luận đượcGần như không thể phát hiện bằng phương pháp hiện có.
NhuộmXử lýGặp ở hàng chất lượng thấpKính phóng đại thường thấyMàu dồn dọc các khe nứt chạm bề mặt.
Lấp khe nứtXử lýHiếmKính phóng đại thường thấyDấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp.
Tổng hợp thủy nhiệtTổng hợpCó từ thập niên 1970Cần thiết bị phòng giám địnhSong tinh kiểu Brazil và một vạch phổ hồng ngoại; cả hai dấu hiệu đều có ngoại lệ.
AquamarineNung nhiệtXử lýPhần lớn aquamarine trên thị trườngKhó, có khi không kết luận đượcGần như không thể phát hiện bằng phương pháp hiện có.
Lấp khe nứtXử lýHiếm ở đá cắt giác; năm 2009 khoảng 15% hàng độ trong kém ở Trung QuốcKính phóng đại thường thấyÁnh lóe lam, đường gờ nổi trên bề mặt, vùng đục trắng; phổ hồng ngoại xác nhận polymer.
Beryl kiểu MaxixeXử lýLoại chiếu xạ nhân tạo có từ khoảng năm 1973Cần thiết bị phòng giám địnhNhị sắc ngược với aquamarine, vài dải hấp thụ từ vùng đỏ đến vùng vàng, không có sắt. Màu phai khi gặp ánh sáng.
AlexandriteLấp khe nứtXử lýHiếm; thập niên 1990 chỉ có một ca được báo cáoKính phóng đại thường thấyDấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp.
Tổng hợp kéo tinh thểTổng hợpCách làm phổ biến nhất cho alexandrite tổng hợpKính phóng đại thường thấyRất sạch, vạch tăng trưởng cong dưới kính phóng đại.
Tổng hợp dung môiTổng hợpĐắt hơn cách kéo tinh thểKính phóng đại thường thấyHạt dung môi trông như lông vũ, có thể còn tinh thể bạch kim.
Sapphire tổng hợp đổi màuTổng hợpThường bị gọi là alexandrite trong trang sức giá rẻCần thiết bị phòng giám địnhLà corundum: chiết suất không chồng lên khoảng của alexandrite; dải tăng trưởng cong dưới tia cực tím sóng ngắn.

Kéo ngang để xem hết bảng.

Cách đọc

Bốn mức phát hiện nghĩa là gì

Kính phóng đại thường thấy

Dấu hiệu nằm trong viên đá và nhìn được bằng kính lúp hoặc kính hiển vi, ví dụ vạch tăng trưởng cong của đá tổng hợp nung chảy. Nhưng thấy được không có nghĩa là người mới nhìn ra, vì phải biết cần tìm gì.

Cần thiết bị phòng giám định

Kính phóng đại không đủ, nên phòng giám định phải dùng máy đo quang phổ hoặc phân tích hóa học rồi ghi kết luận trên giấy.

Khó, có khi không kết luận được

Chính các phòng giám định cũng thừa nhận giới hạn của việc giám định. Với ruby, sapphire, amethyst và aquamarine, việc nung nóng (xử lý nhiệt) nằm ở mức này.

Chưa có nguồn

Trang chi tiết chưa tìm được tài liệu mô tả dấu hiệu. Đó là chỗ site còn thiếu, không có nghĩa là loại xử lý ấy không phát hiện được.

Bảng này không thay cho giấy giám định. Bảng chỉ cho biết với từng loại đá, câu hỏi nào đáng mang tới phòng giám định và câu hỏi nào chính phòng giám định cũng khó trả lời.