Đá quý xử lý và tổng hợp: phát hiện được không
Bảng này tập hợp 36 cách xử lý và loại đá tổng hợp đã được ghi ở chín trang chi tiết. Xử lý là những can thiệp làm viên đá đẹp hơn, như nung nóng hay lấp khe nứt; đá tổng hợp là đá làm trong phòng thí nghiệm nhưng có thành phần giống đá tự nhiên. Cột "Phát hiện" là phần tóm tắt của trang này, dựa trên mô tả của các phòng giám định, còn nguồn cho từng dòng nằm ở trang chi tiết của loại đá đó.
36 dòng, bốn mức phát hiện
Mười loại đá, từng cách xử lý
Bấm vào tên loại đá để mở phần phân biệt ở trang chi tiết, nơi có cách đọc giấy giám định và số tham chiếu cho từng ý.
| Loại đá | Xử lý hoặc đá tổng hợp | Nhóm | Mức phổ biến | Phát hiện | Dấu hiệu, theo trang chi tiết |
|---|---|---|---|---|---|
| Ruby | Nung nhiệt | Xử lý | Phần lớn ruby trên thị trường | Khó, có khi không kết luận được | Bao thể bị biến đổi, tơ rutile như bị nuốt dần. Nung ở nhiệt thấp rất khó nhận ra, và hai phòng giám định có thể kết luận khác nhau. |
| Lấp thủy tinh chì | Xử lý | Tràn thị trường từ năm 2004, giá rất thấp | Kính phóng đại thường thấy | Ánh lóe xanh và cam khi xoay đá, bọt khí dẹt trong khe nứt. | |
| Khuếch tán | Xử lý | Crom từ đầu thập niên 1990, beryllium từ đầu những năm 2000 | Cần thiết bị phòng giám định | Nhiều viên nhận ra bằng kiểm tra thông thường; một số cần máy phân tích hóa học. | |
| Tổng hợp nung chảy | Tổng hợp | Cách làm phổ biến nhất | Kính phóng đại thường thấy | Vạch tăng trưởng cong, bọt khí tròn. | |
| Tổng hợp dung môi | Tổng hợp | Ít gặp hơn nung chảy | Cần thiết bị phòng giám định | Vân tay chứa dung môi, mảnh bạch kim; có chồng lấn với đá tự nhiên. | |
| Tổng hợp thủy nhiệt | Tổng hợp | Chưa có số liệu | Khó, có khi không kết luận được | GIA gọi đây là thách thức nhận dạng đáng kể. | |
| Sapphire | Nung nhiệt | Xử lý | Rất phổ biến | Khó, có khi không kết luận được | Bao thể bị biến đổi, màu loang lổ ở đá lam. Nung nhiệt thấp rất khó nhận ra, nhất là ở sapphire hồng ánh tím. |
| Khuếch tán titan | Xử lý | Chưa có số liệu | Kính phóng đại thường thấy | Màu đậm dọc các cạnh giác, viền nổi rõ khi ngâm trong chất lỏng. | |
| Khuếch tán beryllium | Xử lý | Vấn đề lớn của ngành từ đầu những năm 2000 | Cần thiết bị phòng giám định | Nhiều viên nhận ra bằng kiểm tra thông thường; một số cần phân tích hóa học bằng khối phổ. | |
| Tổng hợp nung chảy | Tổng hợp | Cách làm phổ biến nhất | Kính phóng đại thường thấy | Vạch tăng trưởng hoặc dải màu cong, bọt khí. | |
| Tổng hợp dung môi, kéo tinh thể, thủy nhiệt | Tổng hợp | Chưa có số liệu | Cần thiết bị phòng giám định | Sapphire dung môi có thể chứa kim và phiến bạch kim. GIA nhận xét nhóm này thay thế đá tự nhiên rất thuyết phục. | |
| Spinel | Nung nhiệt | Xử lý | Ít gặp | Cần thiết bị phòng giám định | Độ rộng của một vạch phổ Raman, hoặc phổ phát quang của crom. |
| Lấp khe nứt | Xử lý | Trong số ít cách xử lý spinel, đây là cách dễ gặp nhất | Kính phóng đại thường thấy | Vân hình cành cây trong khe chứa dầu; phổ hồng ngoại và Raman xác nhận. | |
| Tổng hợp nung chảy | Tổng hợp | Rất phổ biến, thường bán dưới tên loại đá khác | Cần thiết bị phòng giám định | Chiết suất 1,728 so với 1,718 ở đá tự nhiên, khúc xạ kép dị thường mạnh, chuỗi bọt khí (mô tả cho spinel lam cô-ban). | |
| Tổng hợp dung môi | Tổng hợp | Có trên thị trường; SSEF báo động năm 2008 và 2019 | Cần thiết bị phòng giám định | Phép thử thông thường không giúp được. Hạt dung môi hoặc bao thể kim loại nếu còn; nếu không thì phải phân tích hóa học. | |
| Emerald | Lấp khe bằng dầu, sáp, nhựa không màu | Xử lý | Rất phổ biến; có ước tính từ 90% trở lên | Cần thiết bị phòng giám định | Ánh lóe màu khi xoay đá với một số chất lấp. Phòng giám định ghi mức độ lấp, không chỉ có hoặc không. |
| Nhuộm hoặc chất lấp có màu | Xử lý | Chưa có số liệu | Cần thiết bị phòng giám định | Giấy giám định ghi rõ có chất lấp màu. | |
| Gắn bằng polymer cứng | Xử lý | Chưa có số liệu | Cần thiết bị phòng giám định | Nhựa dán các mảnh đá lại với nhau; giấy có thể ghi là sản phẩm chế tạo. | |
| Tổng hợp dung môi | Tổng hợp | Có từ cuối thập niên 1930 | Cần thiết bị phòng giám định | Khe nứt lành còn giữ dung môi, mảnh bạch kim; phổ hồng ngoại không có vạch của nước. | |
| Tổng hợp thủy nhiệt | Tổng hợp | Có từ năm 1960 | Cần thiết bị phòng giám định | Vân tăng trưởng hình chữ V, bao thể hình đầu đinh. | |
| Garnet | Lấp khe nứt | Xử lý | Hiếm; thập niên 1990 chỉ có một ca được báo cáo | Kính phóng đại thường thấy | Dấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp. |
| Nung demantoid | Xử lý | Được cho là làm thường xuyên với demantoid Nga | Khó, có khi không kết luận được | Ngoài bao thể bị biến đổi ở một số viên, chưa có cách phát hiện đo được. | |
| Garnet tổng hợp (như YAG) | Tổng hợp | Chưa có số liệu | Chưa có nguồn | YAG rất tinh khiết, ít hoặc không có bao thể. Trang chi tiết chưa có nguồn mô tả cách tách khỏi garnet tự nhiên. | |
| Peridot | Lấp khe nứt | Xử lý | Có thể gặp | Kính phóng đại thường thấy | Dấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp. |
| Phủ màng mỏng | Xử lý | Ghi nhận năm 2010 | Khó, có khi không kết luận được | Rất khó, đôi khi không thể xác định lớp phủ có trên viên đá hay không. | |
| Amethyst | Nung nhiệt | Xử lý | Cách xử lý phổ biến nhất | Khó, có khi không kết luận được | Gần như không thể phát hiện bằng phương pháp hiện có. |
| Nhuộm | Xử lý | Gặp ở hàng chất lượng thấp | Kính phóng đại thường thấy | Màu dồn dọc các khe nứt chạm bề mặt. | |
| Lấp khe nứt | Xử lý | Hiếm | Kính phóng đại thường thấy | Dấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp. | |
| Tổng hợp thủy nhiệt | Tổng hợp | Có từ thập niên 1970 | Cần thiết bị phòng giám định | Song tinh kiểu Brazil và một vạch phổ hồng ngoại; cả hai dấu hiệu đều có ngoại lệ. | |
| Aquamarine | Nung nhiệt | Xử lý | Phần lớn aquamarine trên thị trường | Khó, có khi không kết luận được | Gần như không thể phát hiện bằng phương pháp hiện có. |
| Lấp khe nứt | Xử lý | Hiếm ở đá cắt giác; năm 2009 khoảng 15% hàng độ trong kém ở Trung Quốc | Kính phóng đại thường thấy | Ánh lóe lam, đường gờ nổi trên bề mặt, vùng đục trắng; phổ hồng ngoại xác nhận polymer. | |
| Beryl kiểu Maxixe | Xử lý | Loại chiếu xạ nhân tạo có từ khoảng năm 1973 | Cần thiết bị phòng giám định | Nhị sắc ngược với aquamarine, vài dải hấp thụ từ vùng đỏ đến vùng vàng, không có sắt. Màu phai khi gặp ánh sáng. | |
| Alexandrite | Lấp khe nứt | Xử lý | Hiếm; thập niên 1990 chỉ có một ca được báo cáo | Kính phóng đại thường thấy | Dấu hiệu chung của khe đã lấp (nguồn không viết riêng cho loại đá này): ánh lóe màu, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp. |
| Tổng hợp kéo tinh thể | Tổng hợp | Cách làm phổ biến nhất cho alexandrite tổng hợp | Kính phóng đại thường thấy | Rất sạch, vạch tăng trưởng cong dưới kính phóng đại. | |
| Tổng hợp dung môi | Tổng hợp | Đắt hơn cách kéo tinh thể | Kính phóng đại thường thấy | Hạt dung môi trông như lông vũ, có thể còn tinh thể bạch kim. | |
| Sapphire tổng hợp đổi màu | Tổng hợp | Thường bị gọi là alexandrite trong trang sức giá rẻ | Cần thiết bị phòng giám định | Là corundum: chiết suất không chồng lên khoảng của alexandrite; dải tăng trưởng cong dưới tia cực tím sóng ngắn. |
Kéo ngang để xem hết bảng.
Bốn mức phát hiện nghĩa là gì
Kính phóng đại thường thấy
Dấu hiệu nằm trong viên đá và nhìn được bằng kính lúp hoặc kính hiển vi, ví dụ vạch tăng trưởng cong của đá tổng hợp nung chảy. Nhưng thấy được không có nghĩa là người mới nhìn ra, vì phải biết cần tìm gì.
Cần thiết bị phòng giám định
Kính phóng đại không đủ, nên phòng giám định phải dùng máy đo quang phổ hoặc phân tích hóa học rồi ghi kết luận trên giấy.
Khó, có khi không kết luận được
Chính các phòng giám định cũng thừa nhận giới hạn của việc giám định. Với ruby, sapphire, amethyst và aquamarine, việc nung nóng (xử lý nhiệt) nằm ở mức này.
Chưa có nguồn
Trang chi tiết chưa tìm được tài liệu mô tả dấu hiệu. Đó là chỗ site còn thiếu, không có nghĩa là loại xử lý ấy không phát hiện được.