Phân biệt · So sánh từng cặp

Ruby và sapphire khác nhau như thế nào

Ruby và sapphire là cùng một khoáng vật, corundum. Corundum màu đỏ được gọi là ruby, còn mọi màu khác là sapphire.349 Vì vậy không có phép đo nào tách được hai tên gọi này. Khó nhất là vùng ranh giới, khi một viên corundum màu hồng có thể là ruby hoặc sapphire hồng.

Mô hình 3D

Cùng một khoáng vật, khác màu

Kéo để xoay cả hai viên
Ruby
Sapphire
Kiểu cắt
Ánh sáng

Trong mô hình, hai viên dùng chung chiết suất (mức đá bẻ cong ánh sáng) và độ tán sắc (mức đá tách ánh sáng trắng thành các màu), khác biệt duy nhất là màu thân đá. Mô hình tính đường đi của ánh sáng theo hai thông số đó của từng loại đá. Nó chưa dựng hiện tượng nhân đôi cạnh giác ở đá khúc xạ kép (đá tách một tia sáng thành hai), chưa có bao thể (vết, tinh thể nhỏ hay bọt khí nằm bên trong đá), và màu thân đá được chọn để minh họa.

Thông số

Tám dòng, không dòng nào khác

RubySapphire
Khoáng vậtCorundumCorundum
Công thứcAl₂O₃Al₂O₃
Hệ tinh thểBa phươngBa phương
Quang tínhKhúc xạ képKhúc xạ kép
Chiết suất1,762 - 1,7701,762 - 1,770
Lưỡng chiết0,008 - 0,0100,008 - 0,010
Tỷ trọng4,004,00
Độ cứng Mohs99

Dòng tô sáng là dòng hai loại đá khác nhau; 8 trên 8 dòng giống nhau. Chiết suất, lưỡng chiết, tỷ trọng và độ cứng theo GIA.1

Ở dạng tinh khiết, corundum không có màu. Màu do các nguyên tố vết (có rất ít trong đá) quyết định: crom cho màu đỏ của ruby, và càng nhiều crom thì đỏ càng đậm.3

Quang phổ

Hai dải quang phổ đặt cạnh nhau

Mắt thường khó tách hai loại đá này, nhưng nhìn qua kính quang phổ cầm tay thì kiểu vạch tối khác hẳn nhau. Vùng tối là màu bị đá hấp thụ, vạch trắng là vạch đỏ sáng lên khi đá phát huỳnh quang.4244

Ruby
400450500550600650700
bước sóng, nm · tím ở bên trái, đỏ ở bên phải
Sapphire lam
400450500550600650700
bước sóng, nm · tím ở bên trái, đỏ ở bên phải

Ruby dùng crom nên vạch nằm ở đỏ và cặp xanh lam 475; sapphire xanh dùng sắt và titan nên có vạch ở 450, 460, 470. Sapphire tím hoặc hồng đậm có thể hiện cả hai bộ vạch.444567

Phổ cho biết đá thuộc loại nào, không cho biết đá tự nhiên hay tổng hợp. Ruby tổng hợp, chẳng hạn, cho cùng phổ crom với ruby tự nhiên.4647
Cách tách

Tự thử được gì, cần phòng giám định việc gì

Người mua tự làm được

  • Hỏi xem giấy giám định ghi tên biến thể nào, ruby hay pink sapphire, và do phòng giám định nào cấp.
  • Biết rằng cùng một viên đá ở vùng ranh giới có thể được gọi bằng hai tên khác nhau, vì theo GIA, sắc màu nào là trội còn tùy cảm nhận của từng người.4
  • Khi so giá, cần so theo đúng tên trên giấy. Sapphire hồng có giá dễ chịu hơn ruby nhiều.4

Cần phòng giám định

  • Gọi tên biến thể. GIA dùng một bộ đá chuẩn và theo nguyên tắc: đỏ phải là sắc trội thì viên đá mới được gọi là ruby.4
  • SSEF cũng so bằng mắt với một bộ đá chuẩn làm bằng corundum tổng hợp (corundum làm trong phòng thí nghiệm), do hiệp hội ICA lập từ thập niên 1980, và so dưới đèn tiêu chuẩn.245
  • Xử lý nhiệt (nung), khuếch tán và nguồn gốc mỏ, những việc này giống nhau cho cả hai tên gọi. Xem trang Ruby và trang Sapphire.
Bối cảnh

Ranh giới nằm ở đâu

Chưa có chuẩn quốc tế

SSEF viết rằng ranh giới giữa ruby và sapphire hồng chưa bao giờ được định rõ ở tầm quốc tế, dù điều này rất quan trọng với thị trường vì hai tên gọi thường chênh giá lớn.245

Vì sao không đo crom cho xong

Nghe thì hợp lý, nhưng theo SSEF cách này không dùng được: kết quả đo hóa học thay đổi theo vùng màu trong viên đá và theo kiểu cắt, lại còn lệch nhau giữa các phòng giám định dùng máy khác nhau.245

Mỗi nước một thói quen

Xưa kia chữ ruby dùng cho mọi sắc đỏ, kể cả hồng. Ở một số nước có mỏ như Sri Lanka, màu hồng vẫn được gọi là ruby, còn ở nhiều nước tiêu thụ thì nó là sapphire hồng.4

Điều này có nghĩa gì khi mua

Tên gọi của một viên đá ở vùng ranh giới là kết luận của một phòng giám định cụ thể, dựa trên bộ đá chuẩn của phòng đó. Trang này không có nguồn nào cho biết hai phòng giám định lệch nhau thường xuyên đến mức nào.

Ảnh thật

Ảnh chụp đá thật

Ảnh chụp đá thật từ Wikimedia Commons, dùng theo giấy phép mở và ghi tên người chụp. Mỗi ảnh chụp dưới ánh sáng và máy ảnh khác nhau, nên màu trong ảnh chỉ để hình dung, không dùng để so màu hai loại đá. Ảnh tinh thể thô cho thấy dáng tự nhiên của đá trước khi mài.

Ruby

Sapphire

Ruby mài giác 33,94 carat, ghi chú của ảnh cho biết đá từ Colorado (Mỹ), trưng bày ở một bảo tàng tại Cleveland.
Ruby mài giác 33,94 carat, ghi chú của ảnh cho biết đá từ Colorado (Mỹ), trưng bày ở một bảo tàng tại Cleveland.Ảnh: Tim Evanson · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Sapphire Yogo 0,43 carat mài giọt nước, từ mỏ Yogo Gulch ở Montana (Mỹ).
Sapphire Yogo 0,43 carat mài giọt nước, từ mỏ Yogo Gulch ở Montana (Mỹ).Ảnh: PumpkinSky · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Tinh thể ruby thô ở Lục Yên (Yên Bái), cao khoảng 3,4 cm, chưa mài.
Tinh thể ruby thô ở Lục Yên (Yên Bái), cao khoảng 3,4 cm, chưa mài.Ảnh: Robert M. Lavinsky · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Sapphire Logan 423 carat từ Sri Lanka, viền kim cương bao quanh. Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Smithsonian, Washington.
Sapphire Logan 423 carat từ Sri Lanka, viền kim cương bao quanh. Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Smithsonian, Washington.Ảnh: Andrew Bossi · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons