Phân biệt ruby và garnet đỏ
Thời cổ, mọi viên đá đỏ đều bị gọi chung một tên là "carbuncle".131 Ngày nay hai loại này cách nhau rất xa về độ hiếm: garnet đỏ thuộc nhóm đá phổ biến nhất, có ở mọi châu lục.132 Chúng còn khác nhau ở cách ánh sáng đi qua tinh thể, và điều đó đo được.
Hai viên, cùng kiểu cắt, cùng đèn, cùng góc xoay
Garnet trong mô hình dùng chiết suất 1,76 (chiết suất là mức đá bẻ cong ánh sáng). Giá trị này nằm trong khoảng của nhóm garnet và sát với ruby, nên hai viên phản chiếu ánh sáng gần giống nhau. Mô hình tính đường đi của ánh sáng theo chiết suất và độ tán sắc (mức đá tách ánh sáng trắng thành các màu) của từng loại đá. Nó chưa dựng hiện tượng nhân đôi cạnh giác ở đá khúc xạ kép (đá tách một tia sáng thành hai), chưa có bao thể (vết, tinh thể nhỏ hay bọt khí nằm bên trong đá), và màu thân đá được chọn để minh họa.
Khác nhau ở đâu
| Ruby | Garnet đỏ | |
|---|---|---|
| Khoáng vật | Corundum | Nhóm garnet (pyrope - almandine) |
| Công thức | Al₂O₃ | (Mg,Fe)₃Al₂(SiO₄)₃ |
| Hệ tinh thể | Ba phương | Lập phương |
| Quang tính | Khúc xạ kép | Khúc xạ đơn |
| Chiết suất | 1,762 - 1,770 | 1,714 - 1,888 (cả nhóm) |
| Lưỡng chiết | 0,008 - 0,010 | Không |
| Tỷ trọng | 4,00 | 3,47 - 4,15 |
| Độ cứng Mohs | 9 | 6,5 - 7,5 |
Dòng tô sáng là dòng hai loại đá khác nhau; 0 trên 8 dòng giống nhau. Chiết suất, lưỡng chiết, tỷ trọng và độ cứng theo GIA.1
Chiết suất không đủ để tách hai loại, vì khoảng chiết suất của cả nhóm garnet trùm lên khoảng của ruby. Thứ tách được là quang tính, tức cách ánh sáng đi qua đá: garnet khúc xạ đơn, còn ruby khúc xạ kép.69 Độ cứng của hai loại cũng cách nhau xa, nhưng thử độ cứng thì làm hỏng viên đá.
Hai dải quang phổ đặt cạnh nhau
Mắt thường khó tách hai loại đá này, nhưng nhìn qua kính quang phổ cầm tay thì kiểu vạch tối khác hẳn nhau. Vùng tối là màu bị đá hấp thụ, vạch trắng là vạch đỏ sáng lên khi đá phát huỳnh quang.4244
Granat đỏ không có vạch mảnh ở đầu đỏ mà có ba dải sắt rộng ở lục và vàng (khoảng 504, 520, 573 nm); ruby thì ngược lại, cặp vạch 694 và vùng cam đỏ trong suốt.4445155130
Tự thử được gì, cần phòng giám định việc gì
Người mua tự làm được
- Soi bằng nhị sắc kính, dụng cụ cho thấy đá hiện một hay hai màu. Nó tách nhanh đá khúc xạ kép như ruby khỏi đá khúc xạ đơn như garnet và spinel đỏ.244
- Đèn tia cực tím chỉ cho gợi ý. Ruby trong đá hoa (marble, đá vôi đã biến chất) thường phát sáng đỏ (huỳnh quang). Sắt làm yếu hoặc dập tắt hiện tượng này, nên ruby nhiều sắt có thể gần như không phát sáng.3246
- Nhìn độ sạch của viên đá: garnet đỏ loại almandine, pyrope và rhodolite thường không có bao thể nào thấy được bằng mắt thường, trong khi ruby không có bao thể gần như không tồn tại.1334
Cần phòng giám định
- Khẳng định khoáng vật bằng kính phân cực và khúc xạ kế, hai dụng cụ kiểm tra cách ánh sáng đi qua đá.
- Xác định đúng loại garnet; GIA khuyên xin giấy giám định cho món mua lớn.135
- Với ruby, cần biết đá là tự nhiên hay tổng hợp và đã nung hay chưa. Xem phần xử lý ở trang Ruby.
Vì sao cần phân biệt
Một nhóm, không phải một loại
Garnet là một nhóm khoáng vật có cùng cấu trúc tinh thể nhưng khác thành phần hóa học. Các loại màu đỏ gồm pyrope, almandine và rhodolite, với màu từ tím đến đỏ cam.132133
Đỏ thuần rất hiếm ở garnet
Theo GIA, garnet đỏ thuần rất hiếm ở cỡ trên nửa carat, còn phần lớn có ánh nâu hoặc tông rất sẫm.135
Phổ biến so với hiếm
Garnet đỏ là một trong những loại đá phổ biến và có mặt ở nhiều nơi nhất.132 Ngược lại, ruby đẹp thuộc nhóm đá màu có giá mỗi carat cao.3
Xử lý
Garnet thường không có kiểu xử lý nào ảnh hưởng đến độ bền.135 Ruby thì ngược lại, và xử lý là phần cần đọc kỹ nhất trước khi mua.
Ảnh chụp đá thật
Ảnh chụp đá thật từ Wikimedia Commons, dùng theo giấy phép mở và ghi tên người chụp. Mỗi ảnh chụp dưới ánh sáng và máy ảnh khác nhau, nên màu trong ảnh chỉ để hình dung, không dùng để so màu hai loại đá. Ảnh tinh thể thô cho thấy dáng tự nhiên của đá trước khi mài.
Ruby
Garnet




Cặp khác:Ruby và spinel đỏRuby và sapphireSapphire và spinel lam
Trang chi tiết:RubyGarnetBảng xử lý