Phân biệt · So sánh từng cặp

Phân biệt ruby và garnet đỏ

Thời cổ, mọi viên đá đỏ đều bị gọi chung một tên là "carbuncle".131 Ngày nay hai loại này cách nhau rất xa về độ hiếm: garnet đỏ thuộc nhóm đá phổ biến nhất, có ở mọi châu lục.132 Chúng còn khác nhau ở cách ánh sáng đi qua tinh thể, và điều đó đo được.

Mô hình 3D

Hai viên, cùng kiểu cắt, cùng đèn, cùng góc xoay

Kéo để xoay cả hai viên
Ruby
Garnet đỏ
Kiểu cắt
Ánh sáng

Garnet trong mô hình dùng chiết suất 1,76 (chiết suất là mức đá bẻ cong ánh sáng). Giá trị này nằm trong khoảng của nhóm garnet và sát với ruby, nên hai viên phản chiếu ánh sáng gần giống nhau. Mô hình tính đường đi của ánh sáng theo chiết suất và độ tán sắc (mức đá tách ánh sáng trắng thành các màu) của từng loại đá. Nó chưa dựng hiện tượng nhân đôi cạnh giác ở đá khúc xạ kép (đá tách một tia sáng thành hai), chưa có bao thể (vết, tinh thể nhỏ hay bọt khí nằm bên trong đá), và màu thân đá được chọn để minh họa.

Thông số

Khác nhau ở đâu

RubyGarnet đỏ
Khoáng vậtCorundumNhóm garnet (pyrope - almandine)
Công thứcAl₂O₃(Mg,Fe)₃Al₂(SiO₄)₃
Hệ tinh thểBa phươngLập phương
Quang tínhKhúc xạ képKhúc xạ đơn
Chiết suất1,762 - 1,7701,714 - 1,888 (cả nhóm)
Lưỡng chiết0,008 - 0,010Không
Tỷ trọng4,003,47 - 4,15
Độ cứng Mohs96,5 - 7,5

Dòng tô sáng là dòng hai loại đá khác nhau; 0 trên 8 dòng giống nhau. Chiết suất, lưỡng chiết, tỷ trọng và độ cứng theo GIA.1

Chiết suất không đủ để tách hai loại, vì khoảng chiết suất của cả nhóm garnet trùm lên khoảng của ruby. Thứ tách được là quang tính, tức cách ánh sáng đi qua đá: garnet khúc xạ đơn, còn ruby khúc xạ kép.69 Độ cứng của hai loại cũng cách nhau xa, nhưng thử độ cứng thì làm hỏng viên đá.

Quang phổ

Hai dải quang phổ đặt cạnh nhau

Mắt thường khó tách hai loại đá này, nhưng nhìn qua kính quang phổ cầm tay thì kiểu vạch tối khác hẳn nhau. Vùng tối là màu bị đá hấp thụ, vạch trắng là vạch đỏ sáng lên khi đá phát huỳnh quang.4244

Ruby
400450500550600650700
bước sóng, nm · tím ở bên trái, đỏ ở bên phải
Garnet đỏ (almandine)
400450500550600650700
bước sóng, nm · tím ở bên trái, đỏ ở bên phải

Granat đỏ không có vạch mảnh ở đầu đỏ mà có ba dải sắt rộng ở lục và vàng (khoảng 504, 520, 573 nm); ruby thì ngược lại, cặp vạch 694 và vùng cam đỏ trong suốt.4445155130

Phổ cho biết đá thuộc loại nào, không cho biết đá tự nhiên hay tổng hợp. Ruby tổng hợp, chẳng hạn, cho cùng phổ crom với ruby tự nhiên.4647
Cách tách

Tự thử được gì, cần phòng giám định việc gì

Người mua tự làm được

  • Soi bằng nhị sắc kính, dụng cụ cho thấy đá hiện một hay hai màu. Nó tách nhanh đá khúc xạ kép như ruby khỏi đá khúc xạ đơn như garnet và spinel đỏ.244
  • Đèn tia cực tím chỉ cho gợi ý. Ruby trong đá hoa (marble, đá vôi đã biến chất) thường phát sáng đỏ (huỳnh quang). Sắt làm yếu hoặc dập tắt hiện tượng này, nên ruby nhiều sắt có thể gần như không phát sáng.3246
  • Nhìn độ sạch của viên đá: garnet đỏ loại almandine, pyrope và rhodolite thường không có bao thể nào thấy được bằng mắt thường, trong khi ruby không có bao thể gần như không tồn tại.1334

Cần phòng giám định

  • Khẳng định khoáng vật bằng kính phân cực và khúc xạ kế, hai dụng cụ kiểm tra cách ánh sáng đi qua đá.
  • Xác định đúng loại garnet; GIA khuyên xin giấy giám định cho món mua lớn.135
  • Với ruby, cần biết đá là tự nhiên hay tổng hợp và đã nung hay chưa. Xem phần xử lý ở trang Ruby.
Bối cảnh

Vì sao cần phân biệt

Một nhóm, không phải một loại

Garnet là một nhóm khoáng vật có cùng cấu trúc tinh thể nhưng khác thành phần hóa học. Các loại màu đỏ gồm pyrope, almandine và rhodolite, với màu từ tím đến đỏ cam.132133

Đỏ thuần rất hiếm ở garnet

Theo GIA, garnet đỏ thuần rất hiếm ở cỡ trên nửa carat, còn phần lớn có ánh nâu hoặc tông rất sẫm.135

Phổ biến so với hiếm

Garnet đỏ là một trong những loại đá phổ biến và có mặt ở nhiều nơi nhất.132 Ngược lại, ruby đẹp thuộc nhóm đá màu có giá mỗi carat cao.3

Xử lý

Garnet thường không có kiểu xử lý nào ảnh hưởng đến độ bền.135 Ruby thì ngược lại, và xử lý là phần cần đọc kỹ nhất trước khi mua.

Ảnh thật

Ảnh chụp đá thật

Ảnh chụp đá thật từ Wikimedia Commons, dùng theo giấy phép mở và ghi tên người chụp. Mỗi ảnh chụp dưới ánh sáng và máy ảnh khác nhau, nên màu trong ảnh chỉ để hình dung, không dùng để so màu hai loại đá. Ảnh tinh thể thô cho thấy dáng tự nhiên của đá trước khi mài.

Ruby

Garnet

Ruby mài giác 33,94 carat, ghi chú của ảnh cho biết đá từ Colorado (Mỹ), trưng bày ở một bảo tàng tại Cleveland.
Ruby mài giác 33,94 carat, ghi chú của ảnh cho biết đá từ Colorado (Mỹ), trưng bày ở một bảo tàng tại Cleveland.Ảnh: Tim Evanson · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Garnet almandine mài giác 3,64 carat, tên tệp ảnh ghi nguồn gốc Ấn Độ.
Garnet almandine mài giác 3,64 carat, tên tệp ảnh ghi nguồn gốc Ấn Độ.Ảnh: Didier Descouens · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ruby Carmen Lúcia 23,10 carat, khai thác ở Mogok (Myanmar) vào thập niên 1930, gắn trên nhẫn. Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Smithsonian, Washington.
Ruby Carmen Lúcia 23,10 carat, khai thác ở Mogok (Myanmar) vào thập niên 1930, gắn trên nhẫn. Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Smithsonian, Washington.Ảnh: thisisbossi (Andrew Bossi) · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Garnet rhodolite mài oval 3,15 carat.
Garnet rhodolite mài oval 3,15 carat.Ảnh: Darla Sondrol (GeoDIL) · CC0 · Wikimedia Commons