Peridot
Peridot là biến thể đá quý của khoáng vật olivine, có màu lục ánh vàng do chính sắt trong thành phần tạo nên. Phần lớn peridot hình thành sâu trong lòng đất rồi được núi lửa đưa lên mặt đất, một số ít đến từ thiên thạch. Đá cứng 6,5 đến 7 trên thang Mohs (thang so độ cứng của khoáng vật) và hiếm khi phải xử lý, tức can thiệp để viên đá đẹp hơn. Tây Nguyên của Việt Nam là một trong những nơi cung cấp peridot cho thị trường quốc tế.157158161163
Cập nhật 22/11/2026 · Đổi kiểu cắt ở mô hình 3D đầy đủ

Kéo để xoay viên đá
Peridot ngoài đời thật
Ảnh chụp đá thật và trang sức, dùng theo giấy phép mở ghi dưới từng ảnh. Chú thích dựa trên mô tả của bảo tàng hoặc của người chụp. Ánh sáng mỗi ảnh khác nhau nên màu chỉ để hình dung.




Kéo ngang để xem thêm ảnh.
Sáu điều cần biết về peridot
Bốn thông số hàng dưới theo GIA.1
Tự nhiên, đã xử lý, hay tổng hợp
Về xử lý, peridot là loại đá ít rắc rối nhất. GIA cho biết chưa biết peridot nào từng bị nung (xử lý nhiệt) để đẹp hơn, nên chữ "không nung" trong quảng cáo peridot tuy đúng nhưng dễ gây hiểu lầm.160
| Loại | Là gì | Phòng thí nghiệm nhìn thấy gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Không xử lý | Tình trạng của gần như mọi peridot. | Không có dấu hiệu xử lý. | Peridot hiếm khi bị xử lý.160 |
| Lấp khe nứt | Chất lấp được đưa vào khe nứt để đá trông trong hơn. | Đây là những dấu hiệu chung của khe đã lấp, không riêng gì peridot: ánh lóe màu khi nhìn gần như song song với khe, bọt khí bị kẹt, vệt chảy của chất lấp. Thường quan sát được bằng kính phóng đại.143 | Có thể gặp. Đá đã lấp khe chỉ nên rửa bằng nước xà phòng ấm.160 |
| Phủ màng mỏng | Một công ty quảng cáo loại lớp phủ giống kim cương, dùng được cho nhiều loại đá, trong đó có peridot. | Rất khó, đôi khi không thể, nhận ra viên đá có bị phủ hay không.26 | Ghi nhận năm 2010.26 |
| Peridot thiên thạch | Peridot lấy từ thiên thạch pallasite (loại thiên thạch đá lẫn sắt). Đây không phải xử lý nhưng cần được xác nhận. | Bao thể đặc trưng là những màng mỏng màu đỏ nâu xếp lớp. Phòng giám định xác nhận bằng phân tích hóa học.164165 | Cực kỳ hiếm, ít khi gặp ở tiệm trang sức.157 |
Kéo ngang để xem hết bảng.
Người mua tự làm được
Nhìn Peridot qua kính quang phổ
Kính quang phổ cầm tay là một ống nhỏ có khe hẹp cùng lăng kính hoặc cách tử, tách ánh sáng đi qua viên đá thành dải màu từ tím đến đỏ. Màu mà đá hấp thụ hiện thành vạch hoặc dải tối; ở đá phát huỳnh quang như ruby, vạch đỏ có thể đảo thành vạch sáng. Người dùng chiếu đèn sợi đốt mạnh qua đá, nhìn vào ống rồi so hình mẫu vạch với mẫu của từng loại đá, vì vị trí vạch của một loại đá luôn như nhau dù dùng dụng cụ nào.424344
Peridot cho ba dải sắt cách đều nhau trong vùng xanh lam đến lục lam (khoảng 453, 471 đến 477 và 492 đến 497 nm), tạo hình ba ngón tay quen thuộc. Vạch ở khoảng 493 nm rõ nhất.45175
Vị trí từng vạch và các khác biệt giữa từng viên
- 450-460 nm · dải tối, dải xanh lam rộng, mạnh nhất tại 453.175 Nguồn khác ghi 453 nm45.
- 471 nm · vạch tối, vạch xanh lam mạnh nhất (khoảng 471).175 Nguồn khác ghi 477 nm45.
- 481-493 nm · dải tối, dải xanh lục lam, mạnh nhất tại 492.175 Nguồn khác ghi 497 nm45.
- Peridot Trung Quốc có phổ cùng kiểu với peridot San Carlos (Arizona) và không tách được bằng đặc tính ngọc học.175
Giá peridot thay đổi thế nào
Peridot không có dãy giá công khai theo thời gian, và cũng không xuất hiện trong các bảng kỷ lục đấu giá mà trang này tìm được. Dưới đây là những điều về giá đã có nguồn dẫn.
- Rẻ ở cỡ nhỏ: giá chỉ bắt đầu tăng khi viên đá lớn hơn 10×8 mm.159
- Màu đẹp cần viên lớn: màu lục thuần, đậm thường chỉ có ở viên từ 10 carat trở lên, còn viên nhỏ hay ngả vàng. Sắc nâu làm giá giảm.159160
- Bao thể: chấm đen thấy bằng mắt thường làm giá giảm mạnh, nhất là ở đá màu nhạt.159
- Nguồn gốc: peridot đẹp có ở nhiều nơi, và chỉ đá Zabargad có thể bán cao hơn một chút.160
Trang này chưa có: giá bán lẻ ở Việt Nam, giá peridot thô tại Gia Lai và kỷ lục đấu giá.
Bốn hiện vật nên biết
| Tên | Trọng lượng | Nguồn gốc | Vì sao nổi tiếng |
|---|---|---|---|
| Hòm thánh tích Ba Vua | khoảng 200 ct (tổng) | chưa đối chiếu | Đặt tại nhà thờ Cologne, Đức. Những viên đá lục trên hòm bị coi là emerald suốt nhiều thế kỷ.15771 |
| Peridot ở Smithsonian | khoảng 310 ct | Zabargad | Thường được nhắc đến là viên peridot đã cắt lớn nhất. Các nguồn ghi 310 hoặc 311,8 carat.166 |
| Peridot ở Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London | 146,10 ct | chưa đối chiếu | Viên đá GIA dùng để minh họa phần lịch sử peridot.157 |
| Peridot thiên thạch | 2,32 ct | Ngoài Trái Đất | Viên peridot thiên thạch đã cắt lớn nhất GIA từng nhận.164 |
Kéo ngang để xem hết bảng.
Peridot sinh ra ở đâu
Thợ mỏ gặp peridot ở hai dạng: các cục tròn nằm trong dòng dung nham, và hiếm hơn nhiều là tinh thể lớn trong mạch đá. Theo các nhà địa chất, cả hai dạng đều liên quan đến việc đá từ lớp phủ (lớp nằm sâu dưới vỏ Trái Đất) bị đẩy lên mặt đất.158
| Vùng mỏ | Điều đáng biết |
|---|---|
| Zabargad (Ai Cập) | Nguồn cổ nhất, nay không còn khai thác thương mại. Đá được xác nhận xuất xứ từ đây có thể bán cao hơn một chút nhờ giá trị lịch sử.71160 |
| Myanmar | Peridot ở sườn bắc núi Kyaukpon gần Mogok có màu đậm và rất trong.71 |
| Pakistan | Nguồn mới hơn, nằm ở vùng cao Himalaya. Cùng với Myanmar, đây là nơi cho những viên lớn đẹp nhất.159 |
| Mỹ (Arizona) | Nguồn chính của Mỹ, nằm trong khu bảo tồn San Carlos của người Apache, nơi nhiều gia đình Apache đã làm mỏ hàng chục năm.71 |
| Trung Quốc | Cùng với Arizona, đây là nơi cung cấp phần lớn đá có kích cỡ và chất lượng phổ thông.159 |
| Việt Nam | Tây Nguyên (xem mục riêng bên dưới).163 |
| Hawaii | Có Bãi biển Peridot, nơi cát ánh màu lục.71 |
| Thiên thạch | Hàng nghìn thiên thạch chứa olivine đã rơi xuống Trái Đất, nhưng chỉ vài thiên thạch có peridot đạt chất lượng đá quý.71 |
Peridot Tây Nguyên
Phần này dựa trên nghiên cứu đăng trên Gems & Gemology năm 2016, nhóm tác giả do một giảng viên Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội đứng đầu. Số liệu sản lượng trong bài là của năm 2012.163
Ba tỉnh, một nơi còn đào
Peridot được khai thác ở Gia Lai, Đắk Nông và Lâm Đồng, nhưng vào thời điểm nghiên cứu chỉ còn Gia Lai sản xuất. Hai mỏ Hàm Rồng và Biển Hồ ở đây cho hơn 100 kg mỗi tháng, trong đó 15 đến 20% đạt chất lượng đá quý.163
Đào thủ công
Phần lớn việc đào do người đào tự do làm ở quy mô nhỏ. Họ lấy đá từ lớp sỏi bồi tích (sỏi cát do nước cuốn đến rồi lắng lại) hoặc từ các cục peridot nằm trong bazan (đá núi lửa màu sẫm). Có nơi phải đào hố sâu ba đến năm mét mới tới lớp chứa đá.163
Từ độ sâu 60 km
Peridot Tây Nguyên nằm trong những mảnh đá lớp phủ bị bazan kiềm cuốn lên mặt đất. Theo tính toán nhiệt độ, nó hình thành ở 910 đến 980°C, tương ứng với độ sâu khoảng 60 km.163
Giữ peridot thế nào
Nên làm
Hai nghìn năm bị gọi nhầm tên
Peridot từng mang ý nghĩa gì
Peridot từ xưa đã gắn với ánh sáng. Tên gọi bắt nguồn từ chữ Ả Rập faridat, nghĩa là "đá quý", và qua nhiều thời kỳ nó bị nhầm với topaz và emerald.15771 Người La Mã gọi nó là "emerald buổi tối" vì dưới ánh đèn, màu lục của đá vẫn còn rõ.167
Đá tháng sinh và kỷ niệm cưới
Đá tháng 8 ban đầu là sardonyx.71 Về mốc kỷ niệm cưới, trang này theo GIA là 16 năm, trong khi một trang của International Gem Society ghi 15 năm.174
Niềm tin theo từng nền văn hóa
Ai Cập
Người Ai Cập gọi peridot là "đá quý của mặt trời" và khai thác đá trên đảo Topazios ở Biển Đỏ, nay là đảo St. John hay Zabargad. Truyền thuyết kể rằng đảo đầy rắn cho đến khi một pharaoh xua chúng xuống biển.157 Diodorus Siculus và Strabo có ghi lại mỏ của vua Ptolemy II trên đảo, nơi được gọi là Ophiodes ("đảo rắn") hay Topazios.169
Kunz chép lại rằng đảo được canh giữ nghiêm ngặt, người lạ tới gần sẽ bị xử tử. Ban ngày người đi tìm đá không thấy gì; đến đêm viên đá tự sáng lên thì họ đánh dấu chỗ, hôm sau quay lại lấy.162
Bùa hộ thân
Peridot gắn trong vàng được tin là xua "nỗi sợ ban đêm". Để chống tà ma, người ta đục lỗ viên đá, xâu vào lông lừa rồi buộc lên cánh tay trái.157162 Kunz cho rằng niềm tin này có lẽ xuất phát từ chỗ viên đá được gắn với mặt trời, thứ xua đi bóng tối.162
Cleopatra
Một số nhà sử học cho rằng bộ sưu tập emerald nổi tiếng của Cleopatra thực ra có thể là peridot.157
Kinh Thánh và Do Thái
Theo FSU, Kinh Thánh nhắc đến peridot dưới tên tiếng Do Thái là pitdah.167 Kunz cho rằng piṭdah, viên đá thứ hai trên áo giáp ngực của thầy tế lễ, nhiều khả năng là topazius của người xưa, tên thường dùng để chỉ peridot. Tuy vậy ông cũng nêu cách giải thích theo gốc tiếng Phạn với nghĩa "vàng" và ý kiến của Petrie cho rằng đó là serpentine vàng, nên viên đá này rốt cuộc là gì vẫn còn bàn cãi.162
Thập tự chinh và Cologne
Peridot được dùng để trang trí nhà thờ thời trung cổ, và nhiều khả năng do quân thập tự chinh mang về châu Âu. Trên Shrine of the Three Kings (Ba vị Vua, hay Ba nhà Đạo sĩ) ở nhà thờ chính tòa Cologne, Đức, có những viên hơn 200 carat.167 Suốt nhiều thế kỷ người ta tin đó là emerald, nhưng thực ra chúng là peridot.157 Theo Kunz, những viên peridot đẹp nhất của Ai Cập đã vào kho báu các nhà thờ châu Âu thời thập tự chinh, bằng đường cướp phá hoặc buôn bán.162
Hawaii: nước mắt của Pele
Theo FSU và AGS, người Hawaii xưa gắn peridot với nước mắt của Pele, nữ thần lửa và núi lửa; đây là cách gán của dân gian.167168 Peridot là olivin, loại khoáng có trong dung nham (đá nóng chảy phun ra từ núi lửa), và những mảnh nhỏ trôi dạt lên bờ gần vùng núi lửa trên Oahu.168 Cũng cần phân biệt với "Pele's tears" theo cách gọi của ngành núi lửa học: đó là những giọt thủy tinh núi lửa màu đen, không phải peridot.170
Trung Quốc
Tiếng Trung gọi olivin là 橄榄石, tên lấy theo màu quả ô liu, còn peridot đạt chất lượng đá quý gọi là 贵橄榄石 hay 翠绿橄榄石.171 Chưa tìm thấy nguồn mở nào ghi niềm tin cổ riêng về peridot ở Trung Quốc.
Kitô giáo và châu Âu thời Phục hưng
Trong hệ thống gán mười hai loại đá cho mười hai tông đồ, chrysolite (tên cũ của peridot), loại ánh vàng, tượng trưng cho thánh Bartholomew.162 Đầu thế kỷ 16, Agrippa viết rằng peridot giơ lên trước mặt trời sẽ hiện ra một ngôi sao vàng, thứ được cho là chữa được bệnh hô hấp.168
Niềm tin hiện đại
Crystal healing
Nhiều trang gắn màu lục của peridot với sức khỏe và sự hòa hợp, gọi nó là "đá của lòng trắc ẩn", và nói đeo peridot giúp ngủ yên, dịu cơn giận, thậm chí chữa trầm cảm.174 Đây là niềm tin hiện nay của người bán và người dùng, được kể lại để tham khảo chứ không phải lời khuyên. Wikipedia xếp crystal healing (chữa bệnh bằng đá) vào nhóm giả khoa học, cho biết chưa có cơ sở khoa học nào cho các tác dụng đó, và những trường hợp được kể là có hiệu quả thường là do hiệu ứng giả dược (cảm thấy đỡ chỉ vì tin là có tác dụng).40
Quan niệm phong thủy ở Việt Nam
Nhiều bài viết và người bán xếp peridot vào hành Mộc theo màu lục, rồi gợi ý cho người mệnh Mộc (cùng hành) và mệnh Hỏa (vì Mộc sinh Hỏa). Một bài thêm cả mệnh Thủy, và hai bài còn gắn peridot với người tuổi Thân.172173 Bảng ngũ hành cổ ghép chữ 青 (chỉ cả xanh lam lẫn xanh lục) với Mộc, và trong vòng tương sinh thì Mộc sinh Hỏa.3536
Chưa tìm thấy văn bản cổ nào ghép riêng peridot với một mệnh. Trong tài liệu của Kunz, chrysolite gắn với mặt trời, thánh Bartholomew và các hành tinh Sao Thủy, Sao Kim, chứ không gắn với ngũ hành.162 Vì vậy, cách ghép peridot với mệnh chỉ là quy ước hiện đại dựa trên màu sắc. Màu peridot trải từ lục nâu đến lục ánh vàng,158 nên chọn hành nào cho nó là do người viết bài tự quyết định. Hai bài nói trên là trang thương mại, chỉ dùng để cho thấy quan niệm đang lưu hành.
Quan niệm này lấy gốc từ đâu trong văn bản cổ, và vì sao mỗi trang ghi một kiểu: xem Đá hợp mệnh: quan niệm từ đâu ra.
Câu hỏi thường gặp về Peridot
Peridot là đá gì?
Peridot là đá quý có màu do sắt, và sắt là một phần của công thức khoáng vật, không phải tạp chất.158 Vì thế dải màu rất hẹp: lục nâu, lục ánh vàng, lục thuần.158 Độ cứng là 6,5 đến 7 trên thang Mohs, và GIA không khuyên đeo peridot hằng ngày trên nhẫn.71161 Xem mục tóm tắt
Làm sao biết peridot tự nhiên, đã xử lý hay tổng hợp?
Peridot là loại đá ít rắc rối nhất về xử lý: GIA viết rằng chưa có peridot nào được biết là đã nung để đẹp hơn.160 Người mua có thể soi kính lúp 10x tìm bao thể "lá súng" và chấm đen nhỏ, hai đặc điểm thường gặp của peridot.159 Cần phòng giám định để xác nhận đá là peridot chứ không phải thủy tinh hay đá lục khác, và với peridot từ thiên thạch.165 Xem mục phân biệt xử lý
Peridot có ở Việt Nam không?
Có. Peridot được khai thác ở Gia Lai, Đắk Nông và Lâm Đồng. Tại thời điểm nghiên cứu, chỉ Gia Lai còn sản xuất, với hai mỏ Hàm Rồng và Biển Hồ cho hơn 100 kg mỗi tháng (số liệu năm 2012), trong đó 15 đến 20% đạt chất lượng đá quý.163 Phần lớn do người đào tự do làm ở quy mô nhỏ.163 Xem mục tây Nguyên
Peridot giá bao nhiêu?
Trang này không định giá đá, và chưa có nguồn công khai nào về giá bán lẻ ở Việt Nam. Peridot cũng không có dãy giá công khai theo thời gian và không xuất hiện trong các bảng kỷ lục đấu giá mà trang này tìm được. Giá chỉ bắt đầu tăng với viên lớn hơn 10×8 mm.159 Chấm đen thấy bằng mắt thường làm giá giảm mạnh, nhất là ở đá màu nhạt.159 Chỉ đá Zabargad có thể được trả cao hơn một chút.160 Xem mục giá
Peridot hợp mệnh gì, có tác dụng phong thủy không?
Theo quy ước màu phổ biến ở Việt Nam, peridot màu lục được xếp vào Mộc và gợi ý cho mệnh Mộc, mệnh Hỏa. Đó là một niềm tin, không phải tác dụng đã kiểm chứng. Bảng ngũ hành cổ chỉ ghép màu 青 với Mộc, chưa có văn bản cổ nào ghép riêng peridot với mệnh.3536172173162 Xem mục biểu trưng
Hướng dẫn liên quan
Đá hợp mệnh
Quan niệm đá hợp mệnh có gốc cổ ở đâu, và vì sao các trang bán hàng ghi khác nhau.
Đọc hướng dẫn →Kiểm tra trước khi mua
12 câu cần hỏi người bán và cách đọc giấy giám định trước khi trả tiền.
Đọc hướng dẫn →Đá quý màu và kim cương
Kim cương khác ruby, sapphire, emerald ở đâu: độ cứng, độ lửa, cách định giá và độ hiếm.
Đọc hướng dẫn →Dễ nhầm với Peridot:Emerald
Các loại đá khác:RubySapphireSpinelGarnetAmethystAquamarineAlexandrite