Beryl · Sáu phương

Emerald Ngọc lục bảo

Be₃Al₂Si₆O₁₈

Emerald là loại beryl màu lục đến lục ánh lam, cùng họ với aquamarine, và màu ấy do crom, vanadi và sắt tạo nên. Đá cứng 7,5 đến 8 trên thang Mohs (thang đo độ cứng của khoáng vật) nhưng giòn hơn ruby và sapphire, và thường có bao thể, tức những vết nhỏ bên trong đá, nhìn thấy được bằng mắt thường. Colombia là nơi cho emerald đẹp nhất suốt hơn 500 năm qua. Emerald còn là đá tháng sinh của tháng 5.9899100102

Cập nhật 22/11/2026 · Đổi kiểu cắt ở mô hình 3D đầy đủ

Emerald dựng từ mô hình 3D

Kéo để xoay viên đá

Ảnh thật

Emerald ngoài đời thật

Ảnh chụp đá thật và trang sức, dùng theo giấy phép mở ghi dưới từng ảnh. Chú thích dựa trên mô tả của bảo tàng hoặc của người chụp. Ánh sáng mỗi ảnh khác nhau nên màu chỉ để hình dung.

Tinh thể emerald còn bám trên đá nền, mỏ Muzo, tỉnh Boyacá (Colombia).
Tinh thể emerald còn bám trên đá nền, mỏ Muzo, tỉnh Boyacá (Colombia).Ảnh: Géry Parent · phạm vi công cộng · Wikimedia Commons
Emerald Brazil đã mài giác, kích thước 11,5 x 6,0 mm.
Emerald Brazil đã mài giác, kích thước 11,5 x 6,0 mm.Ảnh: Mauro Cateb · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Trâm Hooker Emerald viền kim cương
Trâm Hooker Emerald: viên emerald Colombia 75,47 carat từng thuộc về Sultan Abdul Hamid II của đế quốc Ottoman. Tiffany gắn nó vào trâm năm 1950; được tặng cho Smithsonian năm 1977.Ảnh: Cliff · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Vòng cổ Mackay với viên emerald lớn
Vòng cổ Mackay: viên emerald 168 carat từ Muzo, Colombia, trong mặt dây bạch kim và kim cương do Cartier thiết kế. Quà cưới năm 1931.Ảnh: Andrew Bossi · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Vòng cổ La Mã bằng vàng và hạt emerald
Vòng cổ vàng và emerald thời La Mã. Bảo tàng Metropolitan, New York.Ảnh: Metropolitan Museum of Art · CC0 · Wikimedia Commons

Kéo ngang để xem thêm ảnh.

Tóm tắt

Sáu điều cần biết về emerald

Họ berylEmerald và aquamarine cùng là beryl. Nếu màu lục quá nhạt thì viên đá chỉ được gọi là beryl lục, và giới chuyên môn chưa thống nhất thế nào là quá nhạt.98
Crom, vanadi, sắtBa nguyên tố vết, tức những nguyên tố chỉ có với lượng rất nhỏ trong đá, nhưng lại tạo nên màu. Sắc lục của từng tinh thể tùy vào việc có nguyên tố nào và tỷ lệ giữa chúng ra sao.99
Tháng 5Là đá tháng sinh, đồng thời là đá kỷ niệm 20 và 35 năm ngày cưới. Danh sách của Nhật Bản xếp jadeite vào cùng tháng này.9762
90%Theo một số ước tính, từ 90% emerald trở lên đã được lấp khe nứt bằng dầu hoặc nhựa.102
305.516 USDGiá mỗi carat của Rockefeller Emerald năm 2017, kỷ lục đấu giá của emerald.105
Gần một phần tưPhần sản lượng emerald thế giới đến từ riêng mỏ Kagem ở Zambia, theo công ty chủ mỏ.108
Khoáng vậtBeryl
Công thứcBe₃Al₂Si₆O₁₈
Hệ tinh thểSáu phương
Quang tínhKhúc xạ kép
Chiết suất1,577 - 1,583
Lưỡng chiết0,005 - 0,009
Tỷ trọng2,72
Độ cứng Mohs7,5 - 8

Bốn thông số hàng dưới theo GIA.1

Đặc điểm

Vì sao emerald khác các loại đá khác

"Khu vườn" bên trong

Hiếm có viên emerald nào không có bao thể nhìn thấy được bằng mắt thường. Giới buôn chấp nhận bao thể ở emerald và gọi chúng là "jardin", tiếng Pháp nghĩa là khu vườn, vì trông giống rêu. Giá chỉ giảm mạnh khi bao thể làm đá kém trong.99

Kiểu cắt mang tên nó

Kiểu cắt giác tầng (các mặt cắt xếp thành bậc) vát bốn góc được gọi là "emerald cut". Bốn góc vát bảo vệ chỗ dễ mẻ nhất và tạo chỗ bám an toàn cho chấu giữ đá, vì emerald giòn hơn corundum (tên khoáng vật của ruby và sapphire) và hầu như viên nào cũng có vết nứt.99

Thợ cắt chỉnh được màu

Với viên nhạt, thợ có thể cắt sâu, để mặt bàn (mặt phẳng lớn trên cùng) nhỏ và ít giác cho màu trông đậm hơn. Với viên sẫm thì cắt nông, mặt bàn rộng và nhiều giác để đá sáng lên. Emerald còn cho hai màu theo hai hướng nhìn, lục ánh lam và lục ánh vàng, nên thợ thường xoay mặt bàn sao cho màu ánh lam hiện ra.99

Trapiche

Một số tinh thể emerald Colombia có hoa văn như bánh xe sáu nan hoa. Loại này chỉ thấy trong đá phiến đen ở vùng mỏ phía tây Colombia.112

Phân biệt

Tự nhiên, đã xử lý, hay tổng hợp

Với emerald, câu hỏi thường không phải là có xử lý hay không mà là xử lý nhiều hay ít. Hầu hết emerald tự nhiên đã cắt đều được lấp khe nứt, nên các phòng giám định ghi cả mức độ lấp chứ không chỉ ghi có hoặc không.10226

LoạiLà gìPhòng thí nghiệm nhìn thấy gìGhi chú
Lấp khe bằng dầu, sáp hoặc nhựa không màuĐưa dầu, sáp hoặc nhựa nhân tạo vào khe nứt chạm bề mặt để khe khó thấy hơn.Chất lấp có chiết suất (chỉ số cho biết ánh sáng bị bẻ cong nhiều hay ít khi đi vào chất đó) từ 1,54 trở lên thì cho ánh lóe màu khi xoay đá. Đo quang phổ Raman và hồng ngoại (hai cách xem chất lấp hấp thụ hoặc tán xạ ánh sáng ra sao) thì chia được chất lấp thành năm nhóm.113Rất phổ biến. Lượng chất lấp có thể từ ít đến nhiều, và mỗi chất lấp bền một kiểu.100102
Nhuộm hoặc lấp bằng chất có màuEmerald nhạt, nhiều khe nứt được nhuộm lục để màu đậm hơn.Giấy ghi rõ có chất lấp màu và chất đó ảnh hưởng thế nào tới màu đá.114Chất lấp làm đổi cả độ trong lẫn màu.100114
Gắn bằng polymer cứngĐá thô nhiều khe nứt được "ổn định" bằng polymer đông cứng để cắt được viên lớn hơn.Nhựa thực chất đang dán các mảnh emerald lại với nhau, nên lấy nhựa ra thì viên đá rã.26Tương tự ruby lấp thủy tinh chì (thủy tinh chứa chì, đổ vào khe nứt để đá trông trong hơn). Giấy có thể ghi "manufactured product".26114
Tổng hợp dung môiCho kết tinh trong dung môi nóng chảy. Tinh thể có thể mất tới một năm để mọc.59Trong khe nứt đã lành còn sót dung môi và mảnh bạch kim từ nồi nấu. Phổ hồng ngoại cũng không có vạch của nước, trong khi emerald tự nhiên luôn có.5931Có từ cuối thập niên 1930.59
Tổng hợp thủy nhiệtCho kết tinh trong dung dịch nước nóng dưới áp suất.Vân tăng trưởng hình chữ V, bao thể hình đầu đinh, và cả những khoáng vật không có trong emerald tự nhiên, như phenakite.31Có từ năm 1960. Nga là nước sản xuất lớn từ cuối thập niên 1980.59

Kéo ngang để xem hết bảng.

Đọc giấy giám định emerald

Các cụm dưới đây giữ nguyên tiếng Anh như trên giấy. LMHC (ủy ban thống nhất cách ghi giữa các phòng giám định) và GIA dùng thang ba bậc gần giống nhau:99114

  • "No indications of clarity enhancement": không thấy dấu hiệu lấp khe. Giấy có thể ghi thêm rằng viên đá có khe nứt và có thể bị lấp bất cứ lúc nào.
  • "Indications of clarity enhancement" kèm mức F1, F2, F3 hoặc minor, moderate, significant: đã lấp khe ở mức ít, vừa, nhiều.
  • "Cavity filling" kèm mức C1, C2, C3: đã lấp hốc hoặc khe rộng bằng nhựa hoặc sáp.
  • "Manufactured product": emerald được dán bằng nhựa, nên không còn được mô tả như một viên đá nguyên.
  • Loại chất lấp: GIA không ghi, vì một viên có thể đã được lấp nhiều lần bằng nhiều chất khác nhau. Giấy theo LMHC có thể ghi nếu phòng giám định chọn làm.101114
Có hai điều dễ hiểu lầm. Một là mức minor hay significant chỉ nói về lượng chất lấp, không phải điểm độ trong của viên đá. Hai là chất lấp thường lấy ra được và có thể lấp lại, nên giấy chỉ nói về tình trạng lúc kiểm tra.99114
Bao thể ba pha không còn là dấu của Colombia

Nhiều năm liền, bao thể chứa cùng lúc chất lỏng, bọt khí và tinh thể rắn được coi là dấu hiệu tin cậy của emerald Colombia. Nay đã biết emerald từ Afghanistan, Trung Quốc và Zambia cũng có thể có bao thể tương tự. Vì vậy phòng giám định kết hợp soi bao thể với quang phổ và phân tích nguyên tố vết.110111

Người mua tự làm được

  • Hỏi bằng văn bản: tự nhiên hay tổng hợp, đã lấp khe ở mức nào.101
  • Đọc mức F1, F2, F3 hoặc minor, moderate, significant trên giấy.114
  • Lưu ý rằng emerald tổng hợp thường được bán với chữ "created" kèm tên hãng, thay cho chữ "synthetic".101

Cần phòng giám định

  • Có lấp khe hay không và mức độ.101
  • Tự nhiên hay tổng hợp.31
  • Nguồn gốc mỏ. Với emerald ngoài Colombia, cần cả phân tích nguyên tố vết.111
Quang phổ

Nhìn Emerald qua kính quang phổ

Kính quang phổ cầm tay là một ống nhỏ có khe hẹp cùng lăng kính hoặc cách tử, tách ánh sáng đi qua viên đá thành dải màu từ tím đến đỏ. Màu mà đá hấp thụ hiện thành vạch hoặc dải tối; ở đá phát huỳnh quang như ruby, vạch đỏ có thể đảo thành vạch sáng. Người dùng chiếu đèn sợi đốt mạnh qua đá, nhìn vào ống rồi so hình mẫu vạch với mẫu của từng loại đá, vì vị trí vạch của một loại đá luôn như nhau dù dùng dụng cụ nào.424344

400450500550600650700
bước sóng, nm · tím ở bên trái, đỏ ở bên phải

Ngọc lục bảo màu crom cho một cặp vạch ở đầu đỏ gần 680 và 683 nm, hai vạch yếu hơn ở cam đỏ, một dải rộng ở cam vàng và hấp thụ mạnh vùng tím. Cặp vạch này nằm lệch về phía xanh so với cặp vạch của ruby.45128129130

Vị trí từng vạch và các khác biệt giữa từng viên
  • 400-440 nm · dải tối, hấp thụ gần hết vùng tím.45128
  • 477 nm · vạch tối, vạch xanh lam yếu, chỉ thấy ở một số đá.128129 Chỉ thấy ở một số viên, nên không vẽ trên hình.
  • 580-630 nm · dải tối, dải rộng ở vùng cam vàng, nhường chỗ cho ánh lục.45128129
  • 646 nm · vạch tối, vạch cam đỏ kém rõ.45
  • 662 nm · vạch tối, vạch cam đỏ kém rõ.45
  • 680,5 nm · vạch sáng hoặc tối, vạch kép crom ở đầu đỏ.45128129130
  • 683 nm · vạch sáng hoặc tối, vạch kép crom ở đầu đỏ.45128129130
  • Beryl lục màu do vanadi không có các vạch crom sắc nét; việc có được gọi là ngọc lục bảo hay không còn tranh luận.128130
  • Phổ khác nhau theo hướng quang học (tia thường và tia bất thường), nên xoay kính phân cực trước thị kính có thể làm vạch đổi cường độ.12944
Ngọc lục bảo tổng hợp cho cùng kiểu phổ, đôi khi thêm vạch 477 nm, nhưng vạch này cũng gặp ở ngọc lục bảo tự nhiên đẹp. Vì vậy phổ không tách được đá tự nhiên với đá tổng hợp.129
Lịch sử giá

Giá emerald thay đổi thế nào

Emerald có một dãy giá đá thô công khai khá dài: Gemfields bán emerald Kagem qua đấu giá từ tháng 7/2009 và công bố kết quả từng phiên. Biểu đồ dưới đây gồm các phiên của hạng chất lượng cao từ tháng 5/2023.108

Giá trung bình emerald thô chất lượng cao, mỏ Kagem

USD mỗi carat, theo từng phiên đấu giá của Gemfields.108118
05010015020005/2023: 165,55 USD mỗi carat165,5505/202305/2024: 167,51 USD mỗi carat167,5105/202411/2024: 113,96 USD mỗi carat113,9611/202409/2025: 160,78 USD mỗi carat160,7809/202505/2026: 146,08 USD mỗi carat146,0805/202605010015020005/2023: 165,55 USD mỗi carat16605/2305/2024: 167,51 USD mỗi carat16805/2411/2024: 113,96 USD mỗi carat11411/2409/2025: 160,78 USD mỗi carat16109/2505/2026: 146,08 USD mỗi carat14605/26
Đọc từ thông cáo gốc của GemfieldsLấy từ trang tổng hợp Carat Brief
  • Không có xu hướng tăng rõ từ 2023 đến 2026: giá dao động từ 113,96 đến 167,51 USD mỗi carat, và phiên 05/2026 thấp hơn phiên 05/2023.108118
  • Một phiên không tính vào dãy: tháng 2/2025 Gemfields bán lại các lô ế từ tháng 11/2024, đạt 105,49 USD mỗi carat. Lúc đó Zambia đang áp thuế xuất khẩu 15% và đến ngày 18/2/2025 mới tạm dừng.108118
  • Hạng thương mại rẻ hơn khoảng 15 lần: phiên tháng 9/2026 đạt trung bình 9,72 USD mỗi carat, so với 146,08 USD của hạng cao (phép chia do trang này tự tính).108
  • Tổng cộng, theo trang mỏ Kagem của Gemfields: 51 phiên đấu giá emerald và beryl từ tháng 7/2009 thu về 1,1 tỷ USD. Trang đó không ghi số này tính đến phiên nào.108
Đây là giá đá thô bán theo lô cho người trong nghề, tính trung bình trên nhiều cỡ và nhiều chất lượng. Vì vậy không thể từ những con số này suy ra giá một viên emerald đã cắt. Chính Gemfields cũng lưu ý kết quả các phiên không phải lúc nào cũng so sánh trực tiếp được.118

Kỷ lục đấu giá

NămViên đáTổng giá (USD)USD mỗi carat
1969Aga Khan Emerald, Christie's Geneva106205.486chưa có
2011Trâm Bulgari của Elizabeth Taylor, 23,46 ct, Christie's New York1071196.578.500khoảng 280.000
2017Rockefeller Emerald 18,04 ct, Christie's New York1055.511.500305.516
2024Aga Khan Emerald 37 ct, Christie's Geneva1068.859.865chưa có

Kéo ngang để xem hết bảng.

Aga Khan Emerald là trường hợp hiếm có cùng một viên đá bán hai lần: 205.486 USD năm 1969 và 8.859.865 USD năm 2024, gấp khoảng 43 lần sau 55 năm (trang này tự tính, chưa trừ lạm phát).106

Về giá bán lẻ, GIA chỉ đưa một khoảng rất rộng: từ vài USD đến hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn USD mỗi carat tùy chất lượng. Cùng chất lượng thì viên càng lớn, giá càng có thể tăng vọt.99101

Các nguồn lệch nhau ở chi tiết nhỏ về Rockefeller Emerald: một tờ báo chuyên ngành ghi 305.516 USD mỗi carat và ngày bán 19/6/2017, Guinness ghi 305.515 USD và ngày 20/6/2017. Trang này chưa có giá bán lẻ ở Việt Nam và dãy giá Kagem trước năm 2023.105

Viên nổi tiếng

Tám viên đá nên biết tên

TênTrọng lượngNguồn gốcVì sao nổi tiếng
Imboo11.685 ct (đá thô)ZambiaTìm thấy ngày 3/8/2025 ở mỏ Kagem, nặng 2,337 kg. Tên nghĩa là "trâu rừng".109
Gachalá Emerald858 ctColombiaTìm thấy gần Gachalá, phía đông Bogotá, nay thuộc bộ sưu tập Smithsonian.104
Mogul Mughal Emerald217,80 ctchưa đối chiếuPhiến emerald chạm khắc, ghi năm 1695. Bán 1.543.750 bảng Anh tại Christie's ngày 27/9/2001.116
Mackay Emerald167,97 ctColombia (Muzo)Gắn trên vòng cổ do Cartier làm, thuộc bộ sưu tập Smithsonian.104
Hooker Emerald75,47 ctColombiaTừng được Abdul Hamid II, vị sultan cuối cùng của đế quốc Ottoman, đeo, nay ở Smithsonian.97104
Chalk Emerald37,8 ctColombiaGắn trên nhẫn do Harry Winston làm, thuộc bộ sưu tập Smithsonian.104
Aga Khan Emerald37 ctchưa đối chiếuGắn trên trâm Cartier đặt làm năm 1960. Giữ kỷ lục tổng giá cho một viên emerald từ tháng 11/2024.106107
Rockefeller Emerald18,04 ctColombiaJohn D. Rockefeller Jr. mua năm 1930. Giữ kỷ lục giá mỗi carat từ tháng 6/2017.105

Kéo ngang để xem hết bảng.

Khai thác

Emerald sinh ra ở đâu

Các phòng giám định chia emerald thành hai nhóm theo cách hình thành. Nhóm thứ nhất kết tinh từ dung dịch nóng trong đá trầm tích biến chất (đá trầm tích đã bị nhiệt và áp suất làm biến đổi), gồm Colombia, Afghanistan và Trung Quốc. Nhóm thứ hai nằm trong đá phiến có liên quan tới magma (đá nóng chảy trong lòng đất), gồm Zambia, Nga, Ethiopia và Brazil. Cách chia này gần trùng với cách tách emerald Colombia khỏi phần còn lại.111

Vùng mỏĐiều đáng biết
ColombiaLà chuẩn để so sánh với mọi emerald khác. Có ba khu mỏ tiêu biểu: Muzo cho màu lục thuần và sẫm hơn, Chivor nhạt hơn và hơi ánh lam, còn Coscuez hơi ánh vàng.100
ZambiaEmerald ở đây có màu lục ánh lam, tông sẫm. Mỏ Kagem do Gemfields nắm 75% và nhà nước Zambia nắm 25%. Năm 2024, mỏ cho ra 40,3 triệu carat emerald và beryl, trong đó chỉ 159.351 carat là emerald hạng cao.100108
BrazilNằm ở bang Minas Gerais, gồm mỏ Belmont quy mô lớn và vùng Capoeirana do thợ mỏ độc lập khai thác.100
Afghanistan và PakistanGIA xếp hai nước này vào nhóm sản xuất quan trọng. Emerald ở thung lũng Panjshir của Afghanistan có bao thể dễ nhầm với emerald Colombia.100110
ZimbabweMỏ Sandawana nổi tiếng với những viên rất nhỏ nhưng màu rực: viên đã cắt trung bình chỉ 0,05 đến 0,25 carat và hiếm khi quá 1,5 carat.99
Nga, Ethiopia, MadagascarCác nguồn này xuất hiện từ thế kỷ 19 trở đi, khiến việc xác định nguồn gốc ngày càng khó.111
Ai CậpCó những mỏ emerald đầu tiên mà người ta biết đến.97
Việt NamViệt Nam chưa phát hiện emerald. Theo một phòng giám định trong nước, giới địa chất đánh giá một số khu vực ở Bắc Kạn, Vĩnh Phúc và Hà Giang (tên tỉnh ghi theo nguồn) là có triển vọng. Còn trong họ beryl, Việt Nam có aquamarine ở Thường Xuân, Thanh Hóa.115

Số liệu của Kagem cho thấy emerald đẹp hiếm đến mức nào: emerald hạng cao chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng số carat mỏ khai thác được năm 2024 (phép chia do trang này tự tính).108

Chăm sóc

Giữ emerald thế nào

Nên làm

  • Rửa bằng nước xà phòng ấm và bàn chải mềm, chà nhẹ. Đây là cách an toàn nhất.102
  • Tháo đá khỏi ổ trước khi thợ sửa trang sức dùng nhiệt, theo khuyến nghị của nhóm LMHC.114
  • Đeo cẩn thận hơn ruby và sapphire: emerald cứng 7,5 đến 8 nhưng độ dai chỉ ở mức khá.102

Cần tránh

  • Máy rửa siêu âm và hơi nước: rung làm yếu viên đá vốn đã nứt, hơi nóng làm dầu và nhựa rỉ ra khỏi khe.102
  • Nhiệt, vì làm khe nứt lan rộng; nước rửa bát nóng cũng có thể làm hỏng emerald đã lấp khe.100102
  • Hóa chất mạnh và thay đổi áp suất không khí, như trong khoang máy bay.100
Dòng thời gian

Từ mỏ Ai Cập đến sàn đấu giá Geneva

Ít nhất từ năm 330 trước Công nguyênCác mỏ emerald đầu tiên mà người ta biết đến nằm ở Ai Cập và còn hoạt động tới tận những năm 1700. Nữ hoàng Cleopatra nổi tiếng là người mê emerald.97
Thế kỷ 1Trong bộ Tự nhiên sử, Pliny viết rằng "không gì xanh hơn" emerald, và thợ mài đá nhìn vào nó để cho mắt được nghỉ.97
Trước thế kỷ 16Người Inca đã dùng emerald trong trang sức và nghi lễ suốt khoảng 500 năm cho đến khi người Tây Ban Nha tới.97
Thế kỷ 16Emerald Colombia theo chân người Tây Ban Nha ra thế giới, tới các triều đình châu Âu và các hoàng đế Mughal ở Ấn Độ.97111
Thế kỷ 17Tàu Tây Ban Nha Nuestra Señora de Atocha chìm cùng vàng và emerald. Số vớt được sau này chỉ là một phần nhỏ trong khối của cải gửi từ thuộc địa về.100
1695Năm được khắc trên viên Mogul Mughal Emerald 217,80 carat, viên emerald chạm khắc duy nhất còn lại của thời Mughal cổ điển có ghi niên đại.116
Cuối thập niên 1930Emerald tổng hợp, tức loại làm trong phòng thí nghiệm, lần đầu được sản xuất có lãi bằng phương pháp dung môi.59
1960Emerald tổng hợp bằng phương pháp thủy nhiệt, dùng cho trang sức, xuất hiện.59
Thập niên 1990Thị trường emerald bị tổn hại nặng vì người bán không công bố chuyện đã lấp khe nứt.26
Đầu năm 2000GIA bắt đầu ghi mức độ xử lý độ trong của emerald ngay trên giấy giám định.99
Tháng 7/2009Gemfields bắt đầu bán emerald thô từ mỏ Kagem qua đấu giá.108
Tháng 6/2017Rockefeller Emerald 18,04 carat được bán với giá 5.511.500 USD ở New York, lập kỷ lục về giá mỗi carat.105
Tháng 11/2024Aga Khan Emerald được bán với giá 7.765.000 franc Thụy Sĩ ở Geneva, kỷ lục về tổng giá của một viên emerald.106
Tháng 8/2025Mỏ Kagem tìm thấy "Imboo", một khối emerald 11.685 carat, lớn nhất từng có ở mỏ này.109
Biểu trưng và niềm tin

Emerald từng mang ý nghĩa gì

Tên emerald bắt nguồn từ một chữ Hy Lạp cổ chỉ đá màu lục.97 GIA gắn emerald với mùa xuân, sự tái sinh và đổi mới,100 còn các niềm tin xưa thì xoay quanh đôi mắt, sự thật và chuyện tiên tri.97103

Đá tháng sinh, kỷ niệm cưới và thiên thể

Tháng 5đá tháng sinh hiện nay100
20 và 35 nămngày cưới ứng với emerald theo GIA97100
55 nămtheo một bảng truyền thống khác, GIA không nêu123
Sao Thủythiên thể ứng với emerald trong navaratna103

Các danh sách không thống nhất với nhau: trong tám danh sách cổ mà Kunz đối chiếu, emerald nằm ở tháng 6 bốn lần và ở tháng 5 bốn lần, và danh sách Ả Rập xếp nó vào tháng 5.103

Biểu tượng của màu lục và của viên đá

Theo International Gem Society, ý nghĩa truyền thống của emerald là sự sắc sảo, tài ăn nói và tầm nhìn xa; nhiều nền văn hóa cổ còn xem nó là biểu tượng của sự sinh sôi và bất tử.120 Tương truyền Cleopatra say mê emerald và dùng nó trong trang sức hoàng gia, tuy một số sử gia cho rằng bộ sưu tập ấy có thể thật ra là peridot.97121

Niềm tin theo từng nền văn hóa

La Mã

Pliny chép rằng thợ mài đá muốn cho mắt khỏe lại thì không có cách nào hơn là nhìn vào emerald, vì màu lục dịu của nó làm tan mệt mỏi.97 George F. Kunz, tác giả cuốn The Curious Lore of Precious Stones, ghi lại rằng phương Tây thường gán emerald cho Venus.103

Do Thái và Kinh Thánh

Truyền thuyết Do Thái kể rằng Thượng đế ban cho vua Solomon bốn viên đá, trong đó có emerald.103 Chữ bareketh trên bảng đeo ngực của thầy tế lễ được các bản dịch cổ đều dịch là emerald, nhưng Kunz lưu ý rằng ngày xưa tên ấy cũng dùng để chỉ những loại đá lục khác. Theo bảng đối chiếu của ông, viên đá ấy trên bảng đeo ngực thời Moses là fenspat lục, đến thời Đền thờ thứ hai mới là emerald.103

Châu Âu trung cổ

Người ta tin rằng đặt emerald dưới lưỡi thì thấy được tương lai, đeo nó thì biết lời thề của người yêu là thật hay giả, và nó còn giúp người đeo ăn nói trôi chảy.97103 Albertus Magnus kể chuyện vua Bela của Hungary đeo nhẫn emerald khi ôm vợ thì viên đá vỡ làm ba. Cardano, theo Kunz, lại hoài nghi niềm tin rằng emerald làm người ta giàu lên.103

Thế giới Ả Rập

Từ lâu người ta tin rằng rắn nhìn vào emerald sẽ bị mù. Năm 1242, người buôn đá Ahmed Teifashi viết rằng chính ông đã thử với một con rắn độc và thấy đúng như sách chép.103

Ấn Độ và triều Mughal

Trong bộ chín viên đá naoratna, emerald ứng với sao Thủy (Mercury), trong khi phương Tây thường gán nó cho Venus.103 Kunz mô tả một viên emerald 78 carat từng thuộc các hoàng đế Mughal, trên có khắc chữ Ba Tư với nội dung: ai giữ bùa này sẽ được Thượng đế đặc biệt che chở.103

Inca và Nam Mỹ

Người Inca đã dùng emerald trong trang sức và nghi lễ suốt khoảng 500 năm cho đến khi người Tây Ban Nha tới.97 Kunz ghi lại rằng dân thành Manta thờ một viên emerald to gần bằng quả trứng đà điểu và gọi nó là nữ thần Umiña.103 Vương miện "Crown of the Andes" gắn gần 450 viên emerald; tương truyền viên lớn nhất, nặng 24 carat, do Pizarro lấy từ Atahualpa, vị hoàng đế Inca cuối cùng.100117

Trung Quốc

Tên tiếng Trung là 祖母綠 (zǔmǔlǜ, đọc Hán Việt là "tổ mẫu lục"). Theo Wikipedia tiếng Trung, thời chưa có kỹ thuật giám định thì đá lục nào cũng có thể bị gọi bằng tên này.122 Hiện chưa tìm được nguồn nào nói về niềm tin riêng của Trung Quốc cổ đối với emerald.

Tượng Phật Ngọc, biểu tượng tôn giáo thiêng liêng nhất của Thái Lan, có tên tiếng Anh là "Emerald Buddha" nhưng thực ra được tạc từ jadeite màu lục.97

Niềm tin hiện đại

Crystal healing và luân xa

Cleveland Clinic mô tả luân xa tim, một trong các "trung tâm năng lượng" của cơ thể theo quan niệm này, có màu lục và liên hệ với sự chấp nhận, lòng từ bi, đồng thời nói rõ đây là niềm tin của một số người.127 Việc xếp emerald vào nhóm này chỉ suy ra từ màu sắc chứ không có ghi chép riêng nào. Wikipedia xếp crystal healing (chữa lành bằng đá) vào giả khoa học, còn Live Science cho biết chưa có bằng chứng nào cho thấy hiệu quả vượt quá hiệu ứng giả dược.40126

Quan niệm phong thủy ở Việt Nam

Nhiều bài viết ở Việt Nam xếp emerald vào hành Mộc dựa theo màu. Bảng ngũ hành cổ ghép màu 青 (chữ này chỉ cả xanh lam lẫn xanh lục) với Mộc, đỏ với Hỏa, vàng với Thổ, trắng với Kim, đen với Thủy.3536 Trong vòng tương sinh, tức thứ tự các hành nuôi dưỡng nhau, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa,36 nên một bài gợi ý emerald cho mệnh Mộc, Hỏa và Thủy,124 còn một bài khác chỉ nêu Mộc và Thủy.125

Hiện chưa tìm được văn bản cổ nào ghép riêng emerald với một mệnh. Tài liệu cổ trong sách của Kunz gắn emerald với hành tinh và tháng chứ không gắn với ngũ hành.103 Vì vậy, cách ghép emerald với mệnh là quy ước hiện đại, dựa trên màu sắc. Hai bài nói trên là trang thương mại, chỉ được dùng để mô tả quan niệm đang lưu hành.

Quan niệm này lấy gốc từ đâu trong văn bản cổ, và vì sao mỗi trang ghi một kiểu: xem Đá hợp mệnh: quan niệm từ đâu ra.

Những điều trên là niềm tin được ghi lại trong tài liệu, chứ không phải tác dụng đã được kiểm chứng. Riêng chuyện màu lục làm dịu mắt thì GIA cho biết ngày nay người ta biết màu lục giúp giảm căng thẳng và mỏi mắt.97
Hỏi nhanh

Câu hỏi thường gặp về Emerald

Emerald (ngọc lục bảo) là đá gì?

Emerald là beryl màu lục, cùng khoáng vật với aquamarine.98 Màu lục do ba nguyên tố vết (nguyên tố chỉ có rất ít trong đá) là crom, vanadi và sắt: nguyên tố nào có mặt và tỷ lệ giữa chúng quyết định sắc lục của từng tinh thể.99 Beryl lục quá nhạt thì chỉ được gọi là beryl lục, và giới chuyên môn chưa thống nhất nhạt đến đâu là quá nhạt.98 Xem mục tóm tắt

Làm sao biết emerald tự nhiên, đã xử lý hay tổng hợp?

Muốn biết chắc thì phải nhờ phòng giám định, vì chỉ ở đó mới xác định được viên đá có lấp khe hay không và ở mức nào, tự nhiên hay tổng hợp.10131 Người mua tự làm được hai việc: hỏi bằng văn bản, và đọc mức F1, F2, F3 hoặc minor, moderate, significant trên giấy.101114 Emerald tổng hợp thường được bán với chữ "created" kèm tên hãng thay cho chữ "synthetic".101 Xem mục phân biệt xử lý

Emerald có ở Việt Nam không?

Chưa phát hiện emerald ở Việt Nam. Theo một phòng giám định trong nước, một số khu vực ở Bắc Kạn, Vĩnh Phúc và Hà Giang (tên tỉnh ghi theo nguồn) được giới địa chất coi là có triển vọng. Việt Nam có aquamarine, cùng họ beryl, ở Thường Xuân, Thanh Hóa.115 Xem mục khai thác

Emerald giá bao nhiêu?

Trang này không định giá đá, và chưa có nguồn công khai nào về giá bán lẻ ở Việt Nam. Về giá đá thô, emerald Kagem chất lượng cao ở các phiên đấu giá Gemfields dao động từ 113,96 đến 167,51 USD mỗi carat trong ba năm.108118 Kỷ lục đấu giá là 305.516 USD mỗi carat (Rockefeller Emerald, 2017).105 Từ giá đá thô theo lô không thể suy ra giá một viên đã cắt.118 Xem mục lịch sử giá

Emerald hợp mệnh gì, có tác dụng phong thủy không?

Theo quy ước phổ biến dựa trên màu, lục thuộc hành Mộc, nên emerald thường được gợi ý cho mệnh Mộc và mệnh Hỏa (Mộc sinh Hỏa); một số bài thêm mệnh Thủy, bài khác chỉ nêu Mộc và Thủy.124125 Đây là niềm tin, không phải tác dụng đã kiểm chứng, và chưa tìm thấy văn bản cổ nào ghép emerald với một mệnh.103 Các niềm tin lịch sử khác nằm ở mục Biểu trưng và niềm tin. Xem mục biểu trưng

Xem tiếp

Dễ nhầm với Emerald:Peridot

Các loại đá khác:RubySapphireSpinelGarnetAmethystAquamarineAlexandrite

Công cụ:Bảng xử lýBa loại đènCỡ theo carat